काठमाडौँ । गत आइतबार, दिल्लीको एक अदालतले २१ बर्षे वातावरणीय कार्यकर्ता दिशा रविलाई किसान आन्दोलन सम्बन्धी एक “टूलकिट” फैलाएको आरोपमा पाँच दिनको पुलिस रिमान्डमा पठायो । यसभन्दा पहिले, दिल्ली पुलिसको साइबर सेलले शनिवार २१ वर्षे वातावरणीय कार्यकर्ता दिशा रविलाई किसान आन्दोलन सम्बन्धी टुल किट फैलाएको आरोपमा गिरफ्तार गरेको थियो। यसपछि रविलाई दिल्ली अदालतमा हाजिर गराइयो।

दिशा रवि एक भारतीय वातावरणीय कार्यकर्ता हुन् । जो कथित रूपमा सोसल मिडियामा “टूलकिट” सम्पादन र प्रसारमा संलग्न थिइन् । दिल्ली पुलिस अधिकारीका अनुसार दिशा रवि “टूलकिट” केसको एक महत्त्वपूर्ण कडी हो किनकि उनले सुरुको प्रश्नमा “टूलकिट” मा केही चीजहरू थप्ने र थप गर्ने कार्यमा भूमिका खेलेको कुरा स्वीकारेकी छिन्।

“टूलकिट” मुद्दामा पक्राउ परेका रविलाई भारतीय दण्ड विधान अन्तर्गत देशद्रोही, समाजमा समुदायमा घृणा र आपराधिक षडयन्त्रको मुद्दामा मुद्दा दर्ता गरिएको छ। 

“टूलकिट” के हो ? 

मूल रूपमा, यो कुनै पनि आन्दोलनलाई  अनलाइन वा अफलाइन चलाउने योजना हो । जब इन्टरनेट र मोबाइलहरूको लागि समय थिएन, तब आन्दोलनमा भाग लिनेहरूले डायरीमा योजनाहरू लेख्थे। उदाहरण को लागी, कहाँ भेला हुनेछ, कस्ता नाराहरू उठाइन्छ, के जोड दिइन्छ आदि।

जब टेक्नोलोजी परिवर्तन भयो, गुगल कागजातमा योजना सुरु भयो। बदलिदों परिवेश र प्रविधिको युगमा अहिले “टूलकिट” को प्रयोग गरी विश्वभर युवाहरूलाई परिचालन गरिदैं आएको छ । उदाहरणका लागी भर्खर दुई ठुला प्रदर्शनहरूले विभिन्न प्रकारका टुलकिटहरू देखा परे । ती मध्ये एक अमेरिकाको ब्ल्याक लाइफ म्याटर्स र  चीन विरोधी आन्दोलन हो। दुवै आन्दोलनमा धेरै युवाहरूले भाग लिए। 

यही “टूलकिट”को प्रयोग अहिले भारतमा भैरहेको छ । त्यहाँका किसानहरू करिब ८५ दिन देखी कृषि आन्दोलनमा होमिएका छन् । जसको समर्थन गर्दै दुनियाँका सयौँ सेलिब्रेटिहरुले “टूलकिट” मार्फत उनीहरूको आवाज विश्व समुदायमा फैलाइरहेका छन् । जस्तो कि स्विडेनको वातावरणीय कार्यकर्ता ग्रेटा थुनबर्गले किसान आन्दोलनको समर्थनमा धेरै ट्विटका साथै “टूलकिट”को पनि प्रयोग गरिन् । जसलाई भारतले अस्वीकार गर्यो  भने ग्रेटा विरुद्ध भारतमा नारा नै लगाइयो ।  

तसर्थ सामाजिक संजालमा हामीले जानेर या नजानेर थुप्रै यस्ता “टूलकिट”हरु देख्न सक्छौँ जसले हामीलाई प्रभाव पारिरहेका हुन्छन् ।

यसै सन्दर्भमा “टूलकिट”का केहि उदाहरण 

Greta Thanberg Tool Kit

ग्रेटा थानबर्गले साझा गरेको “टूलकिट” पूर्ण रूपमा किसान आन्दोलनको पक्षमा थियो, जस्तै सोशल मिडिया अभियानमा कागजातहरू।
Image result for black life matters toolkit
ब्ल्याक लाइफ म्याटर्सका “टूलकिट”
Image result for protest toolkit example
ब्ल्याक लाइफ म्याटर्सका “टूलकिट”